Plan za čitavo preuređenje Beograda iz 1912. je melem za oči: Na Slaviji bi danas blistala Trijumfalna kapija

Arhitekta Alban Šambon je 1912. imao viziju da od Beograda napravi grad koji će lepotom stati na crtu Parizu i Veneciji. Da Prvi Svetski rat nije omeo ovog Belgijanca, Beograd bi danas izgledao potpuno drugačije, a Slavija bi možda danas imala Trijumfalnu kapiju.

Beograd nema reprezentativne trgove, raskošne fontane, monumentalne spomenike. Kako je pisao Danas, razlozi za to su verovatno česti ratovi, nasilne smene režima, kao i uvek akutni nedostatak novca. Međutim, u skicama poletnih urbanista ostali su planovi koji bi, da su ostvareni, promenili Beograd do – neprepoznatljivosti.

Najhrabriji u tome bio je Belgijanac francuskog porekla Alban Šambon, koji je pre sto godina, 1912, izradio prvi proevropski plan Varoši glavnog grada tada Kraljevine Srbije. Kao pristalica istoricizma, odnosno eklekticizma, a pod utiskom grandioznih rešenja u velikim gradovima Evrope, Šambon je predlagao da Terazije, Slavija i Tašmajdanski park postanu najreprezentativniji delovi grada.

This is a plan for Belgrade from belgium architect Alban Chambon(1912). Did you city had some proposed plan?
byu/branimir2208 inAskBalkans

Koncept je radio na osnovu geodetskog plana iz 1909. godine. Po njegovom rešenju, sa Terazija je prema Savi trebalo da se spušta kaskadna fontana. To je, istovremeno, i prvo rešenje koje je predviđalo urbanističku sintezu centra grada i padine prema reci, što će u kasnijim decenijama biti jedan od najvećih izazova za generacije urbanista. Šambon je, zapravo, pokrenuo priču o Terazijskoj terasi koja ni do danas nije dobila svoj srećni epilog. Inače, na mestu današnje palate Albanija on je predlagao izgradnju glavne pošte.

Drugo monumentalno rešenje se odnosilo na današnji Trg Slavija. Belgijski stručnjak je predlagao da se tamo podigne Trijumfalna kapija, po uzoru na onu u Parizu. On je takvu ideju obrazlagao konstatacijom da su Srbi ratnički narod i da takvim spomenikom treba da odaju počast svojim precima.

Ipak, da su Šambonovi planovi ostvareni, najrazličitije u odnosu na ono što poznajemo izgledao bi deo oko današnje Skupštine grada. Ispred Starog dvora trebalo je da bude podignut spomenik Slobodi na velikom korintskom stubu. Na prostoru Tašmajdanskog parka bilo je predviđeno da budu smeštene zgrade ministarstava, kao i muzej. Šambon je predložio i efektno uređenje parkova oko dvorova.

Ali, već iste godine izbio je Prvi balkanski rat, godinu dana kasnije Drugi, za zatim i Prvi svetski rat. Planovi belgijskog stručnjaka su stavljeni sa strane. Danas, među urbanistima vlada podeljeno mišljenje. Dok jedni kažu da bi Beograd bio sređeniji grad sa reprezentativnim trgovima i građevinama, drugi misle da bi, i pored svih komunalnih problema koje ima, baš tako izgubio na svom prepoznatljivom šarmu.

Originalni crteži Belgijskog arhitekte Albon Šambona i njegove vizije Beograda 1912. pic.twitter.com/XLLooOgtux

— Akilian Design (@DjaPomoran) October 28, 2024

Rejonska ulica kao Kružni bulevar

Alban Šambon je predlagao da se nekadašnja Rejonska ulica (današnji Južni bulevar) pretvori u široki kružni bulevar koji bi odvajao tadašnji građevinski deo grada od ostatka gradske zone. Ova ideja je preživela u planovima do naših dana jer je Južni bulevar deo budućeg Unutrašnjeg magistralnog prstena koji spaja Bežaniju i Novi Beograd preko Mosta na Adi i sistemom tunela sa Pančevačkim mostom.

Ko je bio naručilac?

Planovi Albana Šambona objavljeni su u monografiji Urbanističkog zavoda Beograda, „Beograd u mapama i planovima od 18. do 21. veka“. Ostalo je nejasno ko je bio naručilac ovog regulacionog plana, kraljevski dvor ili Beogradska opština.