Manastir Banjska: Nekada ga je krasilo “banjsko zlato”, a danas su ostali samo fragmenti

Manastir Banjska, smešten u severnom delu Kosova i Metohije kod Zvečana, predstavlja kulturno blago i spomenik od izuzetnog značaja.

Posvećen je Svetom Stefanu, a manastir je izgrađena između 1313. i 1317. godine, kao delo srpskog kralja Stefana Uroša II Milutina, i jedan je od retkih manastira sa očuvanom osnivačkom poveljom, poznatom kao “Povelja kralja Milutina manastiru Banjska”.

U svojoj monumentalnosti, manastir se sastoji od crkve, trpezarije, biblioteke, konaka i “carske palate”, a tokom 15. veka pretrpeo je požar, zatim je bio i napušten.

U 16. veku, manastir je naredbom sultana razoren.

Banjska je po srednjovekovnim izvorima bila poznata kao jedan od najlepših srpskih manastira, izgrađena u čistom raškom arhitektonskom stilu srpskog klasicizma, po uzoru na druge kraljevske mauzoleje, poput manastira Studenice Stefana Nemanje do manastira Svetih Arhanđela cara Dušana.

Crkva Svetog Stefana u Banjskoj je pretrpela značajna oštećenja tokom vekova, ali je konzervirana i delimično rekonstruisana u 20. veku.

Manastir je proslavio svojih sedam vekova postojanja 2013. godine i započeo proces obnove crkve i kompleksa manastira.

Nekada je Banjsku krasilo čuveno “banjsko zlato”, koje je činilo tanko pozlaćivanje fresaka i drugih umetničkih elemenata, inspirisano raškom tradicijom gradnje kraljevskih mauzoleja.

Nažalost, danas je od tog blaga sačuvano svega nekoliko izbledelih fragmenata.